O Projekcie

DSCN9746 kopia ZNAKKamienie od wieków fascynowały i oddziaływały na wyobraźnię ludzi, zwłaszcza te nietypowe, o wielkich rozmiarach lub charakterystycznych kształtach. Zajęły także stosowne miejsce w kulturze duchowej mieszkańców mazowieckiej i podlaskiej wsi stając się niekiedy obiektami szczególnej czci. Oba te regiony usiane są kamieniami, z którymi związane są liczne legendy, miejscowa ludność otacza je kultem, traktuje jako święte. Dotyczy to przeważnie kamieni noszących swoiste znamiona, znaki, mające potwierdzać ich nadnaturalną moc.

05102009mazow

 

Możemy podzielić je następująco: kamienie ze śladami tzw. „bożych stópek” – według podań, świadczących o bytności w tych miejscach Matki Boskiej, Jezusa, poszczególnych świętych – oraz kamienie z tzw. misami, w których zbierająca się woda, często miała posiadać właściwości lecznicze. Z obiektami tymi wiążą się podania, w większości nawiązujące do tradycji chrześcijańskiej i powszechnej wiary w cuda, jakie miały mieć przy nich miejsce.
DSCN3152 kopia ZNAK

W ramach niniejszego projektu sfinansowanemu dzięki Stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, stworzono opatrzony komentarzem naukowym katalog kamieni ze znakami oraz innych zabytków kamiennych  będących przedmiotem wierzeń i zabiegów religijnych z obszaru Mazowsza i Podlasia. Kamienie te będąc zarówno zabytkami kultury materialnej jak też uchwytnym materialnie śladem życia religijnego średniowiecznej i nowożytnej wsi – tzw. niematerialnego dziedzictwa kulturowego – nigdy nie były przedmiotem planowych prac dokumentacyjnych.

DSCN2651 ZNAKW ramach projektu przeprowadzono kwerendy terenowe, badania oraz prace dokumentacyjne w przeszło 60 miejscowościach. Dla wszystkich zachowanych obiektów wykonując kompleksową dokumentację rysunkową, fotograficzną i fotogrametryczną. Przeprowadzono również szereg wywiadów etnograficznych, starając się zarówno zebrać materiał na temat funkcjonowania ich w kulturze duchowej (podania, legendy, związane z nimi zwyczaje) jak też określić zagrożenia i sformułować zalecenia konserwatorskie dla lepszej ochrony zabytków.

Dla celów projektu stworzono nowy wzór karty dokumentacyjnej zabytków ruchomych stanowiącej podstawę katalogu oraz wzór terenowej karty dokumentacyjnej zabytków.
DSCN9320 kopia ZNALBadaniami i pracami dokumentacyjnymi objęto historyczny obszar Mazowsza, Podlasia oraz północno-wschodniej Małopolski (woj. mazowieckie, podlaskie oraz częściowo lubelskie).

W planach jest rozszerzenie projektu na obszar całej Polski oraz zadokumentowanie nie tylko samych zabytków, ale też wszelkich związanych z nimi wierzeń i obrzędów – nieuchwytnej na co dzień kultury duchowej.